काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्र संघले सन् २०१६ देखि २०३० सम्मलाई दीगो विकास लक्ष्यका रुपमा विकासका साझा लक्ष्यहरु ऋगाडि सारेको छ । जसमा नेपालले पनि हस्ताक्षर गरेको छ । सन् २००१ देखि २०१५ सम्म अघि सारेको ८ वटा लक्ष्य सहितको सहश्राब्दी विकास लक्ष्यको अवधि पुरा भएपछि त्यसको समिक्षा तथा मूल्यांकन सहित १५ सेप्टेम्बर २०१५ मा १ सय ९३ राष्ट्रका प्रतिनिधिहरुको हस्ताक्षर सहित दीगो विकास लक्ष्य अगाडि सारिएको हो । सन् २०३० सम्ममा प्राप्त हुने गरी तोकिएको विकास लक्ष्य कुनै सानोतिनो सपना होइन, ऐतिहासिक महत्वको अत्यन्त कठिन योजना हो भनिएको पाइन्छ । दीगो विकासको लक्ष्यले आर्थिक बृद्धिलाई मूल आधार मानेको छ ।

दीगो विकासका लक्ष्यहरु निम्न छन् ः 

लक्ष्य नं. १ सबै प्रकारका गरिबीलाई सबै ठाउँबाट अन्त्य गर्ने
लक्ष्य नं. २ भोकमरी तथा कुपोषणको अन्त्य गर्ने (खाद्य सुरक्षा, सुधारिएको पोषण तत्व तथा दीगो कृषिको उत्पादकत्व वृद्धि सहित)
लक्ष्य नं. ३ सबैको स्वस्थ, दीर्घ तथा सुखी जीवन (बाल मृत्युदर घटाउने, रोगको प्रकोप नियन्त्रण, सर्वसुलभ स्वास्थ्य सेवा )
लक्ष्य नं. ४ सबैका लागि समावेशी तथा गुणस्तरीय शिक्षा र आजीवन सिकाइ (समावेशी, समतामूलक, गुणस्तरीय, निशुल्क तथा सर्भशुलभ शिक्षा)
लक्ष्य नं. ५ लैङ्गिक समानता र महिला तथा किशोरी सशक्तीकरण (सबै प्रकारका भेदभाव र लैङ्गिक हिंसाको अन्त्य )
लक्ष्य नं. ६ सबैका लागि सुरक्षित र दिगो रुपमा सफा पानी तथा सरसफाइ सुविधा
लक्ष्य नं. ७ सबैका लागि ऊर्जा (सहज, भरपर्दो, दिगो तथा आधुनिक ऊर्जामा पहूँच )
लक्ष्य नं. ८ सबैका लागि दिगो र समावेशी आर्थिक वृद्धि, उत्पादनशिल र मर्यादित रोजगारी प्रवद्र्धन
लक्ष्य नं. ९ बलियो र दीगो पूर्वाधार विकास, समावेशी औद्योगिकीकरण र अन्वेषणको प्रवद्र्धन गर्ने
लक्ष्य नं. १० देशभित्रै र देशहरु माझ रहेको असमानतालाई न्यूनीकरण गर्ने
लक्ष्य नं. ११ सहरहरु र मानव आवासलाई समावेशी, सुरक्षित, सबल र दिगो बनाउने
लक्ष्य नं. १२ दिगो उपभोग तथा उत्पादन प्रणालीलाई सुनिश्चित गर्ने
लक्ष्य नं. १३ जलवायु परिवर्तन तथा यसका प्रभावहरुलाई न्यूनीकरण गर्न तत्काल कारबाही थाल्ने
लक्ष्य नं. १४ समुद्री , महासागरीय जीवन र समुद्री स्रोतहरुको संरक्षण तथा दीगो प्रयोग गर्ने
लक्ष्य नं. १५ धरातलिय वातावरण, जंगल, जमिन र जैविक विविधताको संरक्षण गर्ने
लक्ष्य नं. १६ शान्तिपूर्ण र सामावेशी समाजको विकास, न्यायमा सबैको पहुँच  र समावेशी संस्थाहरु मार्फत दीगो विकास
लक्ष्य नं. १७ दीगो विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीलाई सबल बनाउने

अन्तर्राष्ट्रिय सहकारी महासंघ (ICA) को सन् २०१६ मा क्यानडाको क्यूवेकमा भएको अन्तर्राष्ट्रिय समिटमा संयुक्त राष्ट्रसंघका जिम्मेवार प्रतिनिधिहरुले यदि सहकारी क्षेत्रले साथ नदिने हो भने यी दीगो विकास लक्ष्यहरु पूरा हुन सक्दैनन् र अधुरै रहन्छन् भन्ने भनाईहरु प्रस्तुत गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय सहकारी महासंघले संसारभरीका सहकारीहरुलाई संयुक्त राष्ट्रसंघले अघि सारेका दिगो विकास लक्ष्यहरु पुरा गर्न आ–आफनो ठाउँबाट सम्पूर्ण शक्तिका साथ योजनाबद्ध ढंगले लाग्नका लागि आह्वान गरेको थियो । यसलाई मध्यनजर गर्दै नेपालको सहकारी अभियानको शीर्षस्थ निकाय राष्ट्रिय सहकारी महासंघले पनि विगतका दुई बर्ष ‘दीगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि सहकारी’ भन्ने मूल थीम सहित देशव्यापी रुपमा सहकारी अभियानलाई आ आफ्नो कर्तव्य र दायित्व पुरा गर्दै दीगो विकास लक्ष्यका सूचकांकहरु पुरा गर्न आआफ्नो ठाउँबाट भूमिका निर्वाह गर्न आव्हान समेत गरेको थियो । 

दीगो विकास लक्ष्य प्राप्तिको लागि सहकारीहरुले अपनाउनु पर्ने रणनीति

• दीगो विकास लक्ष्य र यसको महत्वको बारेमा प्रचारप्रसार आवश्यक छ । यसको कार्यान्वयनका लागि सरकार, निजी क्षेत्र, सहकारी र नागरिक समाज सबैनै जागरुक बन्नुपर्छ । 

• संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारहरुसँग सहकार्य गरेर दीगो विकास लक्ष्यहरुलाई प्रवेश गराउने काम गर्नुपर्छ । दीगो विकास लक्ष्यलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको कार्यक्रम भन्दा पनि आफ्नै कार्यक्रमको रुपमा बुझ्ने स्थिति ल्याउनुपर्छ । यसको भावनालाई बुझेर प्रदेश र स्थानीय सरकारको योजनामा प्रवेश गराउनुपर्छ ।

• सहकारी क्षेत्रले अभियानभित्र छलफल गरेर दीगो विकासका विभिन्न अंशहरुमा आफुले गर्न सक्ने कामको बारेमा संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गर्नुपर्छ । 

• दीगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि सहकारी क्षेत्रले पनि पर्याप्त लगानी बढाउनुपर्छ साथै अन्य क्षेत्रलाई पनि लगानीका लागि प्रोत्साहन गर्नुपर्छ ।  

• सहकारी अभियानलाई अझै ग्रामीणमुखी र निम्नस्तरका जनतामूखी बनाउनुपर्छ । सहकारी मध्यमवर्ग केन्द्रीत र सहरमूखी बन्नुहुँदैन । 

• सहकारीले सामाजिक आर्थिक रुपान्तरणको भूमिका खेल्नुपर्छ साथै सामाजिक उत्तरदायित्वको कामलाई बढावा दिनुपर्छ । 

• गाउँ गाउँका जनतालाई सहकारीको सेवा पुर्याउनुपर्छ । सहकारी मार्फत नयाँ नयाँ क्षेत्रमा प्रवेश गर्नको लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकारी आन्दोलन र गाउँको आवश्यकताको गहिरो अध्ययन हुनुपर्छ ।

• अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रका सहकारी संस्थाहरुमार्फत देशको लागि आवश्यक भौतिक र प्राविधिक सहयोगहरु प्राप्त गर्नुपर्छ ।  राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय सहकारीहरु बीचको सहकार्यलाई अझै गाढा बनाएर लैजानुपर्छ ।

• सहकरीहरुले पारदर्शी आर्थिक प्रणाली अपनाउने र आफ्नो दायित्व पुरा गर्ने हुनुपर्छ । 

• समुदाय दीगो विकास लक्ष्यको एउटा महत्वपूर्ण साझेदार हो भने सहकारीको सिद्धान्त बमोजिम सहकारीले समुदायलाई समेट्नु पर्छ । सहकारी र समुदाय दुवै सामाजिक अर्थव्यवस्थाका अंगहरु हुन् । 

• सहकारीले आफ्ना सिद्धान्त, शिक्षा र तालिमको माध्यमबाट क्षमता बृद्धिको कामलाई प्रमुखता दिनुपर्छ भने यी सबैको लागि सहकारीको नेतृत्वसँग प्रष्ट दृष्टि, नीतिगत प्रवितबद्धता र कार्यान्वयन क्षमता हुनुपर्छ । 

विविध सन्दर्भ सामग्रीको अध्ययनबाट .........