भारत । भारतको महाराष्ट्र राज्य अन्तर्गत पुणे र बारामती क्षेत्रमा सहकारी प्रणाली, कृषि नवप्रवर्तन र सहकारी वित्तीय संरचनाको व्यवहारिक अध्ययनका लागि आयोजना भएको ६ दिने अन्तराष्ट्रिय अध्ययन भ्रमण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । 

फेब्रुअरी २ देखि ७ सम्म सञ्चालन भएको कार्यक्रम नेपालको सहकारी अभियानलाई थप सुदृढ बनाउने उद्देश्यसहित आयोजना गरिएको थियो ।

अध्ययन भ्रमणमा नेपालको तर्फबाट सहकारी तथा आर्थिक क्षेत्रमा कलम चलाउने चार जना पत्रकार तथा नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रीय सहकारी संघ (नेफ्स्कून) बाट एकजना गरी पाँच जना प्रतिनिधि सहभागी थिए । सहकारी अभ्यास, सुशासन, वित्तीय अनुशासन, उत्पादन–बजार प्रणाली र सहकारीको सामाजिक प्रभावबारे प्रत्यक्ष अवलोकन, अन्तरक्रिया र अनुभव आदान–प्रदान कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य रहेको सहभागीहरूले बताएका छन् ।

उक्त अध्ययन भ्रमण कार्यक्रमको आयोजना भारत सरकारको भेम्निकोम र  सिक्टेबले संयुक्त रूपमा गरेका थिए । कार्यक्रमअन्तर्गत सहभागी टोलीले पुणे–बारामती क्षेत्रका विभिन्न सहकारी संस्था, कृषि विज्ञान तथा विस्तार केन्द्र, सहकारी बैंकिङ प्रणाली, सहकारी उपभोक्ता सेवा र कृषि व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित संरचनाहरूको अवलोकन गरेको थियो ।

भ्रमणका क्रममा सहभागीहरूले सहकारीको “एकल संस्था” भन्दा “समग्र प्रणाली” निर्माण गर्ने अभ्यास, सदस्य केन्द्रित सेवा प्रवाह, मूल्य श्रृंखलामा आधारित व्यवसाय, गुणस्तर नियन्त्रण, बजार व्यवस्थापन, तथा सहकारीमा व्यावसायिक व्यवस्थापन र डिजिटल प्रणालीको उपयोगबारे महत्वपूर्ण सिकाइ हासिल गरेको जनाइएको छ । सहकारीले केवल बचत–ऋण कारोबारमा सीमित नरही उत्पादन, प्रशोधन, बजार, उपभोक्ता सेवा, कृषि ज्ञान–प्रविधि र वित्तीय संरचनालाई जोडेर काम गर्दा सहकारीको प्रभाव धेरै गुणा बढ्ने देखिएको अध्ययन भ्रमणले देखाएको छ । विशेषगरी किसान सदस्यको आम्दानी वृद्धि, कृषि उत्पादनको स्थायित्व, उपभोक्तालाई उचित मूल्यमा गुणस्तरीय सेवा, तथा सहकारीको दिगोपनामा यस्तो प्रणालीगत अभ्यास प्रभावकारी हुने सहभागीहरूको निष्कर्ष रहेको छ । 

भ्रमणमा सहभागीहरुले सहकारी अभियानसँग सम्बन्धित सकारात्मक अभ्यास, चुनौती र सिकाइलाई नेपालमा सञ्चार माध्यमहरु मार्फत व्यापक रूपमा प्रवाह गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । कार्यक्रम समापनपछि गोरखापत्रको आर्थिक व्युरोमा कार्यरत पत्रकार भेषराज बेलबासेले नेपालमा सहकारी अभियानलाई विश्वसनीय, पारदर्शी र परिणाममुखी बनाउन अध्ययन भ्रमणबाट सिकिएका अभ्यासहरू उपयोगी हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभएको छ । अध्ययन भ्रमणले नेपाल–भारतबीच सहकारी क्षेत्रमा ज्ञान, अनुभव र प्रविधि आदान–प्रदानलाई संस्थागत बनाउँदै लैजान थप सहयोग पुग्ने अपेक्षा छ । 

सहकारीहरुलाइ प्रबर्धन र विकास गर्न स्थापित भारत सरकारको भेम्नीकोम र सिक्टेबले नेफ्स्कूनबाट वर्षेनि सहभागी हुने ३०० जनासम्मलाइ निशुल्क तालिम प्रशिक्षण उपलब्ध गराउँदै आइरहेको छ । भ्रमणमा नेपालसहित पाँच देशका सहकारी संघसंस्थामा कार्यरत कर्मचारी तथा नेतृत्व लगायत सरकारका प्रतिनिधिहरुको समेत सहभागीता रहेको नेफ्स्कूनका प्राचार्य बल्लभ तिमल्सिनाले जानकारी दिनुभयो ।